توبهء حقيقى و ندامت قلبى قوم حضرت يونس ( ع ) ، موجب آمرزش آنان شد ، و اين در حالى بود كه آنان به تصريح قرآن كريم ، آثار مرگ و عذاب را آشكارا ديده بودند . بنابراين قاطعانه مىتوان گفت : اگر توبهء هنگام مرگ و پس از مشاهدهء آثار مرگ هم ، حقيقى باشد ، خداوند متعال حتماً آن را مىپذيرد . ولى از آنجا كه خداوند متعال عالم به احوال بندگان خويش است ، توبه‌اى كه از روى حقّه بازى و نيرنگ و فريب سرچشمه گرفته باشد را نمىپذيرد ؛ چنين انسانى به جاى آنكه بتواند خداوند عالمِ قادر را فريب دهد ، خود را فريفته است . بنابر اين ، صداقت و اخلاص ، در پذيرش توبه تأثير به سزائى دارد . اساساً راستى و صداقت ، در همهء زمينه‌ها ، حلّال مشكلات و رافع گرفتارىهاست . از اين رو به همگان توصيه مىشود كه در زندگى صادق باشند ؛ زيرا نجات انسان ، در گرو صداقت است و از اين رو در روايات آمده است : « النّجاة مَعَ الصّدْق » « 1 » نجات همراه با راستگويى است . انسانى كه در مدّت عمر ، حيله‌گرى و حقّه‌بازى كرده و زندگى خود را با دروغ و نيرنگ سپرى كرده است ، هنگام مرگ نيز قصد مكّارى با خداوند متعال را دارد : إِنَّها كَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها ؛ غافل از آن‌كه خداوند سبحان مكر او را به خودش بر مىگرداند : وَ لا يَحيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِه « 2 » و مكر بد ، جز سازندهء آن را فرا نمىگيرد .

--> ( 1 ) . غرر الحكم ، ص 218 ( 2 ) . فاطر / 43